ULICE MOGA GRADA…….DOBROVOLJAČKA (nekada)….H.KREŠEVLJAKOVIĆA (danas)

MIRZA HASANEFENDIĆ

ULICE MOGA GRADA…DOBROVOLJAČKA (nekada) ….HAMDIJE KREŠEVLJAKOVIĆA (danas)……II dio

Fina priča o Papagajki, o sarajevskim Jevrejima , o Miši i Veki, o Kadriji…

..Nekada ranije, bilo je izmedju mosta Ćumurija i jevrejske Sinagoge mnogo malih starijih kuća u kojoj su živjele mnoge stare sarajevske porodice. Onda je nekomu u gradu ”zapala” za oko ta predivna lokacije;pored rijeke, sa druge mirnije strane obale, a pet minuta pješke od Baščaršije. Nadležni organi odlučiše po sistemu gdje god vidiš zgodno mjesto, tu neboder ”nasadi”.

Ono usitinu, nije napravljen neboder, nego je umjesto srušenih kuća izgradjena velika zgrada poznata u gradu pod imenom ”Papagajka”. Ovo je ime dobila po nevjerovatnoj količni vrlo jakih različitih boja na neukosno obojenoj fasadi,  pa kada je pogledaš prvo što te asocira bio je veliki šareni papagaj.

Negdje pred sami rat, zaustavio me jedan poznati ulični ljubitelj pušenja ”mirišljavih trava” na obali preko puta papagajke, pa traži koji ”dinar”.

Gledamo obojica šarenu zgradu na drugoj obali, ja mu dadoh ”prilog”, pa ga pitam šta on kao ”umjetnik” misli o bojama na fasadi, a on kaže: ” Ovaj kada  je radio ”moleraj” mora biti da  je bio više ”napušen” nego ja!”.

Dalje nizvodno Miljackom, nailazio si na jevrejsku Sinagogu, koja je mnogo više o običnog religioznog objekta. To je priča o tihim i finim gradskim Sarajlijama, koji tu su skoro od osnivanja Sarajeva. Bili se Sarajlije, ostali Sarajlije i nisu nikada izdali grad.

Riječ je sarajevskim Jevrejima,  tim tihim stanovnicima grada sa kojima smo se družili, išli u škole, sjedili u istim klupama, zasnivali porodice vjenčanjima, a nismo nikada vidjeli ni osjetili da su nešto drugačiji od nas ili mi od njih.

Prvi, sefardski jevreji su stigli u Sarajevo još davne 1581 godine, poslije protjerivanja iz Španije. Sa dozvolom Sijavuš-paše  digoše te godine prvi jevrejski objekat u Sarajevu. Drugi val dolaska Jevreja bio je sa dolaskom Austro-ugarske i 1902 goidne podignuta je od Jevreja Aškenazi ova današnja sinagoga koja je i Jevrejska opština!

  JEVREJSKA SINAGOGA 1914

U  drugom svjetskom ratu njemački okupatori su srušili sefardarsku sinagogu, a aškenska sinagoga je zahavaljujući Sarajlijama ostala sačuvana!

Danas je to zajednička Sinagoga Aškenazi i Sefarda i mjesto okupljanja preostalih sarajevskih Jevreja koji su ostali u gradu kojeg oni vole punim srcem!

Iz ove priče jasno je da su većina naših Jevreja ”Sarajlije sa dna kace!”

Sa druge strane ulice bio je kafič ”Bijelo Dugme” i koji je držao Elvir!

Ponekada urijetko bih navratio u taj kafić, gdje bi obično nadji Mišu Tešanovića iz Mjedenice i njegovog druga Antu Vekića zvanog Veka. Oni su bili boemi i nerazdvojni jarani. Imali su tipično sarajevski mentalitet, pa se sjetih jednog istinog dogadjaja iz osamdesetih godina.

Neko je donio iz Njemačke, onu veliku kutiju sa šibicama, a koja je bila ustvari dobro zamaskirana baterija, dovoljno snažna da protrese dobro žrtvu.

Baterija je bila nabijena pozitivnim elektricitetom (narodski rečeno strujom) i kada bi neko otvori kutiju da uzme ”šibicu” ista bi se ispraznila preme zemlji, a preko ”žrtve” koja bi bila dobro potresena tim električnim pražnjenjem.

Raja ponudila Miši šibicu da pripali cigaru, a kada je on povukao poklopac istog momenta struja ga je podobro ”drmnula”.

Kada je ”došao sebi”, prvo što je rekao bilo je: ”Joj raja nemojte molim te reči Veki za ovo!”. ( U Sarajevu se držalo mnogo da ne budeš provaljen (ili ”povaljen”) kod jarana.

Kasnije je molio da mu dadnu istu kutiju šibica, da je ponudi svom najboljem jaranu Veki da pripali cigaru!

Ko će kome nego svoje svome (jaranu)!

U lokal je počesto svraćao na piće i Kadrija, koji je te zime vozio ratraka na Jahorini. Za one koji se ne razumiju u skijanje Ratrak je služio za ravnanje skijaških staza i imao je one ogromne gumene gusjenice koje su svojom površinom ”tabale” odnosno ravnale stazu za skijanje.

Tako jedne zimske noćne smjene na Jahorini, srce mu se odjednom poželilio raje u kafani, pa on ( može biti da je tu bilo uticaja maligana) krenu, za normalna čovjeka, u nemoguću misiju Ratrakom u grad (vjerovatno na adresu u Dobrovoljačkoj ulici). Snijeg je padao pa mnogi nisu bili svjesni o čemu se radi, pa je bogami Kadrija stigao skoro do Trebevića, kada ga je Milicija zaustavila!

U Sarajevu nije nikada bilo dosadno, jer nikada nije falilo ”egzotičnih” faca sa pomalo neobičnim ponašanjem!

Na narednom čošku ulice, uz brdovitu stranu Mjedenice ulice bile su stepenice i jedna piljara koja nije imala nekog posebnog ”strateškog” značaja za nas.

Za razliku od tog čoška, sa druge strane ulice, a na čošku sa ulazom pored Miljacke, bila je srednja ženska fiskulturna škola, koja će u nekim mladim ”kasnijim” godinama imati za nas veliki značaj i privlačiti nas da prodjemo pored nje!

Na čošku sa ulazom iz Dobrovoljačke ulice, bila je osnovna škola Petar Kočić, koja nije imala za nas neku važnost:

Škola je bila smještena u zgradi bivše Ženske gimnazije i jedino što nas je vezalo za tu školu, bilo je malo igralište za fudbal, gdje smo nedeljom par puta igrali lopte.

Ja, lično, sam išao u osnovnu školu Zmaj Jovinu, na drugoj strani Miljacke, pa sam svaki dan prelazio preko čuvenog mosta Drvenija!

Mart 2014 napisao Mirza Hasanefendić

About mirzahasanefendic

Née en Bosnie-Herzégovine, dans la vile de Sarajevo, Mirza hasanefendic eu une brillante carrière d'ingénieur, journaliste, écrivain et merveilleux père de famille...
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply